Brandveiligheidskasten: doe de veiligheidscheck

Niet elke kast is geschikt voor elke gevaarlijke stof. Voor de opslag van brandbare vloeistoffen kies je een kast met EN 14470-1-certificering. Gaat het om gasflessen, dan is EN 14470-2 de juiste norm. Voor de veilige opslag van lithium-ionbatterijen in Nederland? Dan volgt u de richtlijnen uit PGS 37-2 en let je op het VDMA 24994-keurmerk.

Controleer in Nederland daarnaast altijd of de kast voldoet aan de eisen van de PGS 15 en dat de juiste maatregelen zijn getroffen om risico’s bij de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen te beperken.

Volgens De Boer loont het om verder te kijken dan alleen de kast zelf: “Leg preventief DENSORB-absorptiematten op de legborden. Eén mat kan tot een liter vloeistof opnemen bij een lekkage. Zo voorkomt u dat een kleine ‘spill’ grote gevolgen heeft en bijvoorbeeld op de vloer terechtkomt.”

Een belangrijke vuistregel: chemicaliën die heftig met elkaar reageren, mogen nooit samen in dezelfde kast. Zo moeten zuren en logen altijd gescheiden worden, waarvoor aparte zuren- en logenkasten beschikbaar zijn. Vergeet ook niet het gebruik van lekbakken – een vaak over het hoofd geziene maar cruciale maatregel in veel laboratoria.

De Boer adviseert om heftige stoffen zoals zwavelzuur altijd in zo'n opvangbak te plaatsen. Er zijn speciale lekbakken verkrijgbaar die precies passen op de legborden van de kast. “Zorg voor een goede compartimentering. Zet bijvoorbeeld brandbare vloeistoffen die snel reageren niet naast elkaar, want bij lekkage kan dat leiden tot reacties of zelfs ontploffingen.”

Valt het lastig te bepalen welke stoffen wel of niet bij elkaar opgeslagen kunnen worden? Gebruik dan onze ADR-checker app, waarmee u snel kunt controleren of stoffen veilig samen in de kast kunnen.

Een handige tip voor de juiste lekbakken: kies altijd het type lekbak dat past bij de verpakking van de stof. Is de stof bijvoorbeeld in rvs verpakt, kies dan een rvs lekbak. Let ook goed op de gevarentekens op de verpakkingen.

Daarnaast zijn de MSDS-bladen (Material Safety Data Sheets) en de verplichte etikettering met pictogrammen belangrijke hulpmiddelen om te bepalen wat wel en niet samen in de kast mag. Het juist inrichten van de kast vraagt om bewustwording. Daarom attenderen onze monteurs gebruikers tijdens onderhoud op de juiste kastindeling en -inrichting.

De EN 14470-1 norm verdeelt veiligheidskasten in vier klassen op basis van brandwerendheid, waarbij type 90 (90 minuten brandwerendheid) de Europese veiligheidsstandaard is. Dit type kast biedt voldoende tijd om te evacueren en om hulpdiensten veilig toegang te geven voordat de situatie uit de hand loopt.

Types 30 en 60 minuten brandwerendheid kunnen ook geschikt zijn, afhankelijk van de situatie. Volgens De Boer is het echter aanbevolen om in een laboratorium minimaal 60 minuten brandwerendheid te kiezen. “Een kast met 30 minuten brandwerendheid is alleen geschikt voor een beperkt aantal stoffen,” zegt De Boer.

De brandwerendheid bepaalt ook het aantal kasten dat op een verdieping mag staan. Bij 30 minuten brandwerendheid mag je maximaal 2 kasten per verdieping plaatsen, terwijl je bij 90 minuten brandwerendheid meerdere kasten kunt plaatsen. Let goed op de brandwerendheidsklasse bij het kiezen van een veiligheidskast voor jouw laboratorium.

Voor een veilige werkomgeving is het essentieel dat ventilatie- en filtersystemen goed functioneren, zodat eventuele explosieve dampen in de kast onder de grenswaarden blijven. De EN 14470 norm vereist dat zelfsluitende ventilatieopeningen automatisch sluiten bij 70°C (+/- 10°C).

Volgens De Boer is periodiek onderhoud geen wettelijke verplichting onder PGS 15, maar als werkgever bent u wel verantwoordelijk voor de veiligheid van uw medewerkers. De Arbo-wetgeving schrijft voor dat u regelmatig controles uitvoert. Wij adviseren om dit minimaal 1 keer per jaar te doen. Tijdens het onderhoud controleren we of de deuren goed sluiten, of de ventilatie naar behoren werkt, en of de zekeringen voor automatische sluiting in orde zijn.

Zelf controleren? “Ja, dat kan, maar alleen als uw facilitaire dienst de juiste kennis heeft en een rapportage kan leveren. Het is echter aan te raden om dit door een externe partij te laten doen voor een professionele en objectieve controle.”

De nieuwste generatie veiligheidskasten sluit de deuren automatisch binnen 20 seconden bij brandtemperaturen rond 50 °C. Verplicht is het niet, maar het verhoogt de veiligheid aanzienlijk.

“Kasten met vleugeldeuren sluiten ook automatisch, maar dat zien we vooral in de industrie. In laboratoria gaat de trend steeds meer naar kasten met automatische deursluiting,” legt De Boer uit. Volgens PGS 37 moeten deuren zelfsluitend zijn of een licht- en geluidsignaal geven wanneer ze openstaan. Voor lithium-ion kasten is dit dus verplicht.

Zuren en logen, of oxidatoren en brandbare vloeistoffen, mogen nooit in dezelfde kast worden opgeslagen en horen dus altijd in aparte kasten. Twijfelt u of de stoffen correct zijn ingedeeld? Gebruik dan de DENIOS ADR-klassen checker app – deze handige tool werkt bij elk merk veiligheidskast.

Het spreekt misschien voor zich, maar schoonmaakmiddelen, explosieven zoals vuurwerk, of radioactieve stoffen horen niet in dezelfde kast als chemicaliën, hoe veilig ze ook verpakt zijn. Voor deze categorieën gelden specifieke voorschriften en moeten ze in speciale opslagruimten worden bewaard. “Houd hier rekening mee bij een inspectie en kies voor deze stoffen altijd het juiste type kast,” benadrukt De Boer.

Brandveiligheidskasten hebben een beperkte capaciteit. De legborden kunnen maar een bepaalde hoeveelheid vloeistof of gewicht dragen bij morsen of lekkages. Volgens De Boer is de vuistregel: maximaal 150 kilo per legbord in een 90-minuten kast en niet meer dan 250 liter totaal in de kast. Te vol proppen vergroot het risico op onveilige reacties en morsen.

Voordat u een veiligheidskast koopt, inventariseer eerst wat er opgeslagen gaat worden en in welke hoeveelheden. Zo bepaalt u het juiste type kast en het aantal dat nodig is. “Overleg dit altijd met de leverancier,” adviseert De Boer.

Tip: is de ruimte beperkt, maar wilt u toch een grote brandveiligheidskast? Kies dan voor kasten met vouwdeuren. Ze zijn praktisch bij smalle doorgangen en geven overal goed toegang tot de inhoud.

Zet een veiligheidskast nooit in een hoekje: de deuren moeten altijd volledig open kunnen. Zorg dat de kast geaard is en op een stabiele ondergrond staat. Kies een locatie met voldoende natuurlijke ventilatie wanneer de kast geopend wordt.

De Boer tipt: “U kunt ook een actiefkoolfilter gebruiken en deze periodiek laten vervangen. Een UFA-recirculatiefilter is een flexibele, plug & play-oplossing die zowel in een onderbouwkast onder de VARIO-Flow of zuurkast kan, als los op het werkblad met behuizing, zodat dampen niet in de ruimte terechtkomen. Kiest u hier niet voor, zorg dan dat er adequate ventilatie aanwezig is, bijvoorbeeld via de facilitaire dienst.”